استان سیستان و بلوچستان، با مساحتی وسیع و موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد، نه تنها به عنوان یکی از کمبارشترین مناطق ایران شناخته میشود، بلکه از نظر پتانسیل انرژی خورشیدی در جایگاهی استثنایی و در واقع یکی از غنیترین نقاط خاورمیانه قرار دارد. میانگین تابش سالانه خورشید در بسیاری از نقاط این استان، به ویژه در مناطق مرکزی و جنوبی آن، به بیش از ۲۴۰۰ کیلوواتساعت بر مترمربع میرسد و تعداد روزهای آفتابی آن از ۳۳۰ روز در سال نیز فراتر میرود. این رقم، بالاترین میزان تابش در سطح کشور محسوب میشود. با این وجود، این گنجینه طبیعی عظیم تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته و بهرهبرداری از آن در مقیاس صنعتی و بزرگمقیاس همچنان در ابتدای راه است. اکنون زمان آن فرا رسیده که با نگاهی راهبردی، این استان را به عنوان قطب اصلی انرژی سبز ایران مورد بازتعریف قرار دهیم.
توسعه نیروگاههای خورشیدی در سیستان و بلوچستان، فراتر از تولید برق، میتواند به عاملی کلیدی برای حل چالشهای تاریخی و ساختاری این منطقه تبدیل شود. نخستین و ملموسترین اثر، ایجاد اشتغال پایدار و مهارتی است. فرآیند احداث، بهرهبرداری و نگهداری نیروگاههای بزرگ، نیازمند نیروی انسانی در سطوح مختلف، از کارگران فنی تا مهندسان و مدیران است. این امر میتواند بخشی از معضل بیکاری به ویژه در میان جوانان تحصیلکرده منطقه را کاهش دهد و فرصتهای اقتصادی جدیدی خلق کند. دومین اثر، تقویت اقتصاد محلی از طریق ایجاد درآمدهای پایدار برای شهرداریها و ساکنان محلی است؛ درآمدی که میتواند صرف بهبود زیرساختهای عمومی، خدمات بهداشتی و آموزشی گردد. سومین و حیاتیترین اثر، کمک به تامین برق پایدار برای شهرها و روستاهای دورافتاده این استان پهناور است. بسیاری از مناطق استان، با چالش عدم دسترسی به شبکه برق پایدار یا قطعیهای مکرر روبرو هستند. احداث نیروگاههای خورشیدی متمرکز یا حتی مزارع خورشیدی کوچکمقیاس متصل به شبکه محلی، میتواند پایداری و امنیت انرژی این مناطق را دگرگون سازد.
با این حال، بهرهگیری از این پتانسیل، مستلزم شناخت و رفع موانع خاص است. چالشهایی مانند دوری از مراکز اصلی مصرف و هزینههای انتقال برق، توفانهای شن و گردوغبار شدید که میتواند عملکرد پنلها را کاهش دهد، و ضرورت استفاده از فناوریهای مقاوم در برابر شرایط سخت محیطی، از جمله این موانع به شمار میروند. راهحل این چالشها در یکپارچهسازی چندین استراتژی نهفته است. نخست، تمرکز بر توسعه نیروگاههای بسیار بزرگ (در حد چند صد مگاوات) با هدف صادرات برق به کشورهای همسایه مانند پاکستان و افغانستان یا تامین بخشی از بار مراکز صنعتی جنوب شرق کشور، که توجیه اقتصادی برای خطوط انتقال طولانی را فراهم میآورد. دوم، سرمایهگذاری همزمان در تحقیق و توسعه برای استفاده از پنلهای مقاوم در برابر گردوغبار و سیستمهای نظافت خودکار بدون آب. سوم، ترویج مدلهای ترکیبی «خورشیدی-باد»؛ زیرا این استان علاوه بر خورشید، از پتانسیل بادی قابل توجهی نیز برخوردار است و این ترکیب میتواند تولید پایدارتری در طول شبانهروز ایجاد کند.
ورود شرکتهای پیشرو و دارای توان مالی و فنی مانند «انرژی گستر هوران پایا» به این عرصه میتواند نقطه عطفی در تحقق این چشمانداز باشد. این شرکت با تعهد به توسعه پایدار و با درک اهمیت نقشه راه انرژی کشور، میتواند با اجرای پروژههای پایلوت بزرگ و فناورانه در این استان، همزمان به ظرفیتسازی محلی، انتقال دانش و اثبات امکانپذیری اقتصادی پروژههای کلان در این منطقه بپردازد. این اقدام، علاوه بر کمک به تحقق اهداف ملی انرژیهای تجدیدپذیر، میتواند نمادی از عدالت محیطی و انرژی باشد و نشان دهد که توسعه متوازن کشور، از توجه به تمامی ظرفیتهای آن، حتی در دورافتادهترین مناطق، آغاز میشود. استان سیستان و بلوچستان، با تابش بیامان خورشیدش، دیگر نباید به عنوان حاشیهای محروم دیده شود، بلکه میتواند به قلب تپنده انرژی پاک ایران تبدیل گردد و آیندهای روشن را برای ساکنان خود و امنیت انرژی کشور به ارمغان آورد.
