احداث نیروگاه خورشیدی در ایران با وجود پتانسیل خیرهکننده، با چالشهای اجرایی و ساختاری متنوعی روبرو است که شناسایی و ارائه راهحلهای نوین برای آنها، نقش تعیینکنندهای در شتاببخشیدن به توسعه این صنعت دارد. یکی از عمدهترین این چالشها، فرآیند طولانی و بعضاً پیچیده اخذ مجوزها و موافقتهای لازم از نهادهای متعدد است. این فرآیند که میتواند گاه تا دو سال به طول انجامد، هزینه زمان و منابع مالی سرمایهگذار را افزایش داده و انگیزههای اولیه را تضعیف میکند. راهحل مدرن این معضل، ایجاد و تقویت «سامانههای یکپارچه مجوزدهی الکترونیکی» است. در این مدل، کلیه استعلامها و تاییدیههای مربوط به سازمانهایی مانند محیط زیست، منابع طبیعی، میراث فرهنگی و شرکتهای برق منطقهای، در بستر دیجیتالی واحدی و به صورت موازی و شفاف انجام میپذیرد. این امر نه تنها زمان را کوتاه میکند، بلکه امکان رصد لحظهای روند کار را برای متقاضی فراهم میسازد.
چالش مهم دیگر، تأمین مالی پروژهها و دسترسی به تسهیلات بانکی با نرخ سود مناسب است. با وجود تمایل بانکها برای مشارکت در پروژههای سبز، ضمانتهای سنگین و نرخ سود بالا، میتواند توجیه اقتصادی پروژهها را تحت تأثیر قرار دهد. راهکارهای نوین در این حوزه، حرکت به سمت مدلهای مالی خلاقانه است. راهاندازی «صندوقهای سرمایهگذاری پروژهمحور» ویژه انرژیهای تجدیدپذیر که منابع خود را از طریق انتشار صکوک سبز یا جذب سرمایه نهادی تأمین میکنند، میتواند گزینهای کارآمد باشد. همچنین، توسعه قراردادهای «خرید اقساطی برق» به جای نیاز به تأمین کل سرمایه اولیه توسط یک نهاد، بار مالی را توزیع میکند. در این مدل، توسعهدهندهای مانند انرژی گستر هوران پایا، نیروگاه را احداث کرده و برق تولیدی را طی قراردادی بلندمدت و با قیمت ثابت به مصرفکننده نهایی (مثلاً یک صنعت بزرگ) میفروشد و سرمایه اولیه از محل درآمدهای آتی بازپرداخت میشود.
علاوه بر این، چالش فنی نگهداری بهینه نیروگاهها در مناطق خشک و پرگردوغبار، نیازمند راهکارهای فناورانه است. روشهای سنتی شستشو با آب، در بسیاری از مناطق ایران که با کمآبی مواجه هستند، پایدار نیست. فناوریهای نوین از جمله سیستمهای «شستشوی خودکار و بدون آب» با استفاده از برسهای هوشمند یا پنلهای دارای «پوشش ضدغبار و خودتمیزشونده» میتوانند راهگشا باشند. سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه این فناوریها و همچنین استفاده از پهپادهای مجهز به دوربینهای حرارتی برای بازرسی گسترده و سریع مزارع خورشیدی، از جمله راهحلهایی است که شرکتهای پیشرو در حال به کارگیری آن هستند. بنابراین، عبور از چالشهای اجرایی احداث نیروگاه خورشیدی در ایران، مستلزم خروج از روشهای سنتی و به کارگیری فعالانه نوآوری در فرآیندهای اداری، مالی و فنی است. این رویکرد، موفقیت پروژهها را تضمین کرده و ایران را به جایگاه واقعی خود در نقشه جهانی انرژی خورشیدی نزدیکتر خواهد کرد.
