انتخاب مکان، مهم‌ترین متغیر تعیین‌کننده در بازده اقتصادی یک نیروگاه خورشیدی است. ایران با قرار گرفتن در کمربند تابشی ۲۵ تا ۴۰ درجه عرض شمالی، از معدود کشورهایی است که میانگین تابش سالانه آن بین ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ کیلووات‌ساعت بر مترمربع برآورد می‌شود؛ رقمی بالاتر از میانگین جهانی . اما این پتانسیل ملی، در سطح استانی به شدت ناهمگون توزیع شده است. یک نیروگاه با تجهیزات یکسان، در استان کرمان سالانه حدود ۱۸۵۰ کیلووات‌ساعت به ازای هر کیلووات تولید می‌کند، در حالی که همین نیروگاه در گیلان تنها به ۱۳۵۰ کیلووات‌ساعت می‌رسد—اختلافی ۳۷ درصدی که مستقیماً به درآمد و دوره بازگشت سرمایه منتقل می‌شود . در این گزارش، بهترین شهرها و استان‌های ایران برای سرمایه‌گذاری خورشیدی در سال ۱۴۰۵ را بر اساس داده‌های تابش، زیرساخت شبکه و روند سرمایه‌گذاری بررسی می‌کنیم.
کرمان؛ صدرنشین بازده تولید در کشور
استان کرمان با تولید سالانه ۱۸۵۰ کیلووات‌ساعت به ازای هر کیلووات ظرفیت، بالاترین رده تولید خورشیدی در ایران را به خود اختصاص داده است . شهرهای کرمان، سیرجان، رفسنجان و بردسیر از جمله مناطقی هستند که در مطالعات اولیه پروژه‌های فتوولتائیک مورد توجه قرار می‌گیرند . مزیت کرمان تنها به تابش محدود نمی‌شود؛ وسعت زیاد استان، وجود اراضی وسیع کم‌بازده و ظرفیت صنعتی قابل توجه (معدن و صنایع معدنی) که مسیر خودمصرفی برق را برای واحدهای صنعتی اقتصادی می‌سازد، از دیگر مزایای آن است .
از منظر اقتصادی، یک نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی پشت‌بامی در کرمان با سرمایه حدود ۳.۸ میلیارد تومان، درآمد سال اولی حدود ۱.۰۷۵ میلیون تومان و دوره بازگشت ۳.۸ سال را تجربه می‌کند . این در حالی است که همین پروژه در گیلان با دوره بازگشتی بیش از ۵ سال روبرو می‌شود. چالش اصلی کرمان، گردوغبار و دمای بالای تابستان است که برنامه شستشوی منظم‌تر و انتخاب پنل‌های با ضریب دمایی مناسب را ضروری می‌سازد .
یزد؛ شناخته‌شده‌ترین قطب خورشیدی ایران
یزد معمولاً نخستین نامی است که در گفتگو درباره انرژی خورشیدی ایران به ذهن می‌رسد. اقلیم خشک، آسمان صاف در بخش عمده سال و وجود اراضی وسیع و نسبتاً هموار، این استان را به گزینه‌ای کلاسیک برای نیروگاه‌های خورشیدی تبدیل کرده است . زمین‌های هموار هزینه آماده‌سازی سایت و نصب سازه‌ها را کاهش می‌دهند، اما دمای بالای تابستان و گردوغبار باید در طراحی و برآورد هزینه‌های بهره‌برداری لحاظ شوند . یزد در کنار کرمان و سیستان، در بالاترین رده تولید سالانه (۱۸۵۰ کیلووات‌ساعت) قرار می‌گیرد .
ورامین؛ کانون نوظهور استان تهران با ظرفیت ۲۷۹۷ مگاواتی
ورامین در جنوب‌شرق استان تهران، در سال ۱۴۰۵ به یکی از کانون‌های استراتژیک انرژی خورشیدی کشور تبدیل شده است. در حال حاضر بیش از ۳۸۳ مگاوات نیروگاه خورشیدی در این شهرستان در حال ساخت است و تقاضای احداث ۲۷۹۷ مگاوات دیگر نیز در دست بررسی قرار دارد . مدیر منطقه برق ورامین، تحقق این ارقام را به معنای تبدیل ورامین به یکی از قطب‌های اصلی تولید انرژی پاک کشور می‌داند .
زیرساخت شبکه نیز در حال توسعه همگام است: شرکت برق منطقه‌ای تهران در حال احداث پست‌های فشار قوی ۴۰۰ کیلوولت در محدوده نشاطی و مناطق مجاور نیروگاه ۳۵۰ مگاواتی است تا امکان اتصال این ظرفیت عظیم به شبکه سراسری فراهم شود . ورامین به دلیل نزدیکی به تهران و شبکه برق گسترده، برای سرمایه‌گذارانی که به دنبال پروژه‌های بزرگ‌مقیاس با دسترسی آسان به مصرف‌کننده نهایی هستند، گزینه‌ای کم‌نظیر محسوب می‌شود.
ساوه؛ پایتخت صنعتی که به قطب خورشیدی تبدیل می‌شود
ساوه در استان مرکزی، به دلیل برخورداری از ظرفیت مناسب تابش، موقعیت جغرافیایی و نزدیکی به پست‌های بزرگ برق، به یکی از کانون‌های مهم انرژی خورشیدی کشور تبدیل شده است. ظرفیت شناسایی‌شده برای احداث نیروگاه خورشیدی در این شهرستان به حدود ۲۶۵۰ مگاوات رسیده است . تا پایان شهریور ۱۴۰۴، ۲۱۶ مگاوات ظرفیت در قالب ۴۵ پروژه در ساوه محقق شده بود و پروژه‌های بزرگ‌تری مانند نیروگاه ۵۵۰ مگاواتی پتروپارس نیز وارد مرحله اجرایی شده‌اند . مزیت ساوه، ترکیب تابش مناسب با حضور صنایع انرژی‌بر است که امکان فروش مستقیم برق یا خودمصرفی را فراهم می‌کند.
اصفهان؛ تابش مناسب و زیرساخت صنعتی گسترده
استان اصفهان با وجود صنایع بزرگ، مصرف بالای برق و شبکه گسترده‌تر، از گزینه‌های مناسب برای سرمایه‌گذاری خورشیدی است. مناطق شرقی و بخش‌هایی از شمال استان از نظر اقلیمی شرایط مناسبی دارند . اصفهان با تولید سالانه حدود ۱۷۵۰ کیلووات‌ساعت به ازای هر کیلووات، در رده دوم پس از کرمان و یزد قرار می‌گیرد . دوره بازگشت سرمایه برای یک نیروگاه ۱۰۰ کیلوواتی در اصفهان حدود ۴ سال برآورد می‌شود که همچنان اقتصادی است .
دشتی (بوشهر)؛ قطب آینده انرژی پاک در جنوب
شهرستان دشتی در استان بوشهر، در یک سال گذشته ظرفیت تعریف‌شده نیروگاه‌های خورشیدی خود را به ۵۰۰ مگاوات افزایش داده است . بوشهر به دلیل موقعیت جغرافیایی، تعداد زیاد روزهای آفتابی و گستره وسیع اراضی مستعد، یکی از بهترین مناطق کشور برای توسعه خورشیدی محسوب می‌شود و دشتی اکنون به عنوان یکی از قطب‌های آینده تولید برق خورشیدی در جنوب ایران مطرح است . این منطقه برای سرمایه‌گذارانی که به دنبال پروژه‌های زمینی بزرگ با تابش بالا هستند، گزینه‌ای جذاب است.
جمع‌بندی؛ نقشه راه سرمایه‌گذاری خورشیدی در ۱۴۰۵
تصویر کلی سرمایه‌گذاری خورشیدی در ایران نشان می‌دهد که کرمان، یزد و سیستان بالاترین بازده تولید را دارند و برای پروژه‌های حداکثرسازی سود مناسب‌ترند. ورامین و ساوه به دلیل نزدیکی به شبکه و زیرساخت‌های صنعتی، برای پروژه‌های بزرگ‌مقیاس و خودمصرفی صنعتی ایده‌آل هستند. اصفهان ترکیبی متعادل از تابش و زیرساخت ارائه می‌دهد و دشتی به عنوان یک قطب نوظهور با ظرفیت ۵۰۰ مگاواتی، فرصتی برای ورود زودهنگام به بازار جنوب فراهم می‌کند. برای سرمایه‌گذاران خانگی و کسب‌وکارهای کوچک، استان‌های مرکزی و جنوبی با تابش بالای ۱۷۵۰ کیلووات‌ساعت، دوره بازگشت ۳.۵ تا ۴.۵ ساله را ممکن می‌سازند، در حالی که استان‌های شمالی با تابش کمتر، بازده اقتصادی کمتری دارند . انتخاب نهایی، تعادلی میان تابش، دسترسی به شبکه، هزینه زمین و هدف سرمایه‌گذاری است.
