فوریه ۲۰۲۶، ماهی سرنوشت‌ساز برای صنعت انرژی خورشیدی جهان رقم خورده است. اخبار منتشرشده در این هفته، تصویری چندلایه از آینده این صنعت را ترسیم می‌کنند؛ تصویری که در آن نوآوری‌های فناورانه در کنار تحولات ژئوپلیتیک و سرمایه‌گذاری‌های کلان منطقه‌ای، مرزهای جدیدی را برای انرژی پاک رقم می‌زنند. از انقلاب در مواد اولیه پنل‌های خورشیدی و حذف نقره گرفته تا جهش ۲ میلیارد دلاری ترکیه و عربستان در پروژه‌های خورشیدی، و رکوردشکنی بی‌سابقه چین در افزودن ظرفیت برق تجدیدپذیر، همگی نشانه‌هایی از شتاب فزاینده جهان به سوی آینده‌ای هستند که در آن خورشید، نقشی محوری ایفا خواهد کرد. برای شرکت‌های پیشرویی مانند انرژی گستر هوران پایا، درک عمق این تحولات و تطبیق آن با شرایط خاص ایران، کلید تثبیت جایگاه در بازار رو به رشد انرژی خورشیدی کشور است.
بخش نخست: انقلاب در مواد اولیه؛ پایان وابستگی به نقره در صنعت خورشیدی
یکی از مهم‌ترین تحولات فناورانه هفته‌های اخیر، شتاب گرفتن روند حذف نقره از صنعت تولید پنل‌های خورشیدی است. قیمت نقره که در سال گذشته افزایشی ۱۳۰ درصدی را تجربه کرده، تولیدکنندگان پنل را وادار به جستجوی جدی برای جایگزین‌های ارزان‌تر کرده است . خمیر نقره که ماده‌ای کلیدی در پنل‌های فتوولتائیک محسوب می‌شود، اکنون ۳۰ درصد از کل هزینه‌های تولید سلول‌های خورشیدی را به خود اختصاص می‌دهد. این رقم هنگفت، فشار زیادی بر حاشیه سود تولیدکنندگان وارد کرده است.
در پاسخ به این چالش، غول‌های صنعت خورشیدی جهان به سرعت در حال تغییر مسیر به سمت استفاده از مس به عنوان جایگزین هستند. شرکت پیشرو چینی «لانگی» به تازگی اعلام کرده که در فناوری فلزکاری با فلزات پایه به پیشرفت‌های قابل توجهی دست یافته و قصد دارد تولید انبوه پنل‌های مبتنی بر مس را از بهار امسال آغاز کند . تحلیلگران صنعت برآورد می‌کنند که تغییر از فلزکاری مبتنی بر نقره به مس می‌تواند سالانه حدود ۱۵ میلیارد دلار صرفه‌جویی برای این بخش در سطح جهانی به همراه داشته باشد. این نوآوری، علاوه بر کاهش هزینه‌ها، می‌تواند زنجیره تأمین پایدارتری برای صنعت خورشیدی ایجاد کند؛ چراکه قیمت مس در حدود ۰.۵ درصد قیمت نقره است و از نوسانات کمتری برخوردار می‌باشد .
بخش دوم: رقابت منطقه‌ای در خاورمیانه؛ توافق ۲ میلیارد دلاری ترکیه و عربستان
در سطح منطقه‌ای، خبر توافق ۲ میلیارد دلاری میان ترکیه و عربستان سعودی برای اجرای پروژه‌های مشترک انرژی خورشیدی، نقطه عطف مهمی محسوب می‌شود . بر اساس این توافق که در سفر رسمی رئیس‌جمهور ترکیه به ریاض امضا شده، دو کشور قرار است پروژه‌ای با ظرفیت ۵ هزار مگاوات را اجرا کنند که فاز نخست آن شامل ۲ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی در استان‌های سیواس و کارامان ترکیه خواهد بود. برق تولیدی این نیروگاه‌ها با قیمت تضمینی ۱.۹۹ یوروسِنت به ازای هر کیلووات‌ساعت و برای مدت ۲۵ سال توسط ترکیه خریداری می‌شود.
این توافق نه از نظر حجم سرمایه‌گذاری، که از منظر پیامدهای منطقه‌ای آن حائز اهمیت است. ترکیه اهداف بلندپروازانه‌ای برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر تعیین کرده و قصد دارد تا سال ۲۰۳۵ به ظرفیت نصب‌شده ۱۲۰ هزار مگاوات در انرژی خورشیدی و بادی دست یابد . عربستان سعودی نیز که خود برنامه «ویژن ۲۰۳۰» را برای تنوع‌بخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی به نفت دنبال می‌کند، در حال تبدیل شدن به یک بازیگر کلیدی در سرمایه‌گذاری‌های فرامرزی انرژی پاک است. این تحول، رقابت منطقه‌ای برای جذب سرمایه و فناوری در حوزه خورشیدی را وارد مرحله تازه‌ای کرده و نشان می‌دهد که کشورهای منطقه به خوبی از اهمیت استراتژیک این صنعت آگاه شده‌اند.
بخش سوم: رکوردشکنی چین؛ ۵۴۳ گیگاوات ظرفیت جدید در یک سال
در شرق آسیا، چین بار دیگر قدرت بی‌نظیر خود در توسعه زیرساخت‌های انرژی را به نمایش گذاشته است. این کشور در سال ۲۰۲۵، در مجموع ۵۴۳ گیگاوات ظرفیت جدید تولید برق ایجاد کرده که رقمی فراتر از کل ظرفیت نصب‌شده بسیاری از کشورهای بزرگ است . نکته شگفت‌انگیز آنکه، ظرفیت‌های اضافه‌شده به شبکه برق چین از سال ۲۰۲۱ تاکنون، از کل شبکه برق آمریکا که بیش از ۱۰۰۰ گیگاوات ظرفیت دارد، فراتر رفته است.
سهم انرژی خورشیدی و بادی در ترکیب انرژی چین اکنون به ۴۷.۳ درصد رسیده و ظرفیت خورشیدی نصب‌شده این کشور با ۳۵.۴ درصد افزایش، به ۱.۲ میلیارد کیلووات بالغ شده است . این ارقام خیره‌کننده نشان می‌دهد که چین نه تنها به تعهدات اقلیمی خود پایبند است، بلکه از انرژی پاک به عنوان موتور محرکه رشد اقتصادی و تضمین امنیت انرژی خود استفاده می‌کند. رویکرد «همه‌جانبه» چین به انرژی، شامل توسعه همزمان نیروگاه‌های زغال‌سنگ نیز می‌شود، اما سهم تجدیدپذیرها با شتابی بی‌سابقه در حال افزایش است.
بخش چهارم: ایران در مسیر تحول؛ از نیروگاه خورشیدی در تأسیسات گاز تا هدف‌گذاری ۱۵ هزار مگاواتی
در داخل ایران نیز اخبار امیدوارکننده‌ای از توسعه انرژی خورشیدی منتشر شده است. شرکت انتقال گاز ایران به تازگی نخستین فاز نیروگاه خورشیدی خود را با ظرفیت ۲۵۰ کیلووات در تأسیسات تقویت فشار گاز قم به بهره‌برداری رسانده است . این نیروگاه که گامی مهم در مسیر بهره‌گیری از انرژی‌های پاک در تأسیسات حیاتی کشور محسوب می‌شود، می‌تواند تا سه سال آینده هزینه‌های اجرای خود را از محل صرفه‌جویی در مصرف برق جبران کند . برنامه شرکت انتقال گاز ایران برای دستیابی به ظرفیت ۳ مگاوات نیروگاه خورشیدی تا پایان سال ۱۴۰۵، نشان‌دهنده عزم این نهاد برای ورود جدی به عرصه انرژی‌های تجدیدپذیر است.
همزمان، مسئولان سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری برق (ساتبا) از پیشرفت قابل توجه در هدف‌گذاری‌های کلان کشور خبر می‌دهند. با بهره‌برداری از ۷۵۰ مگاوات ظرفیت جدید در هفته‌های اخیر، مجموع ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های خورشیدی کشور به ۴۲۰۰ مگاوات رسیده و برنامه ریزی برای دستیابی به ظرفیت ۱۵ هزار مگاوات در حال اجراست . همچنین ۵ هزار مگاوات از طرح‌های در دست اجرا قرار است در سال جاری به بهره‌برداری برسد.
نتیجه‌گیری: پنجره‌ای از فرصت برای ایران
تحولات همزمان در عرصه فناوری، سرمایه‌گذاری منطقه‌ای و ظرفیت‌سازی داخلی، پنجره‌ای بی‌نظیر از فرصت را پیش روی صنعت خورشیدی ایران گشوده است. نوآوری در حذف نقره و جایگزینی آن با مس، می‌تواند هزینه‌های تولید پنل را به شکل محسوسی کاهش دهد و وابستگی به مواد اولیه گران‌قیمت را کم کند. رقابت منطقه‌ای برای جذب سرمایه و توسعه پروژه‌های عظیم خورشیدی، ضرورت تسریع در اصلاح قوانین و ایجاد بسته‌های تشویقی جذاب برای سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را یادآور می‌شود. و در نهایت، هدف‌گذاری‌های جدید کشور برای دستیابی به ظرفیت ۱۵ هزار مگاوات، نقشه راه روشنی را پیش روی شرکت‌های توسعه‌دهنده‌ای مانند انرژی گستر هوران پایا قرار می‌دهد. آینده انرژی خورشیدی در ایران، با تکیه بر توان داخلی و بهره‌گیری هوشمندانه از تجارب و فناوری‌های جهانی، می‌تواند به یکی از موفقیت‌آمیزترین فصل‌های توسعه پایدار کشور تبدیل شود.
